Nothingness – analytic perspective

Nothingness. Is there something we can say about it? Not too much really, because it is actually nothing. Although we can focus on the notion of „nothing”. The last half of the century gives us a brand new field to considerations in this topic. The ancient dispute between the idea of creatio ex nihilo and the materialistic view that matter exists by its own eternally, is now pushed out by physical theory of an empty space. This theory actually supports neither of two mentioned claims. There’s no need for God to create something from nothing, nor there’s no need for matter to be eternal.

I. Nothing – why doesn’t it exist?

Let’s first have a look on some philosophical definition:

“Nothing (gr. ouden) – a direct result of the denial (strikethrough) anything in the intentional act; positive term of negative outcome of such a strikethrough (i.e. the result of being crossed out by negation function). “Nothing” (or “something” crossed out), has any referent, e.g. in the alternative <all or nothing>”. [1]

And some more simple ones:

“Nothingness: a situation where nothing exists; the state of not existing”. [2]

“Nothing: not anything; no single thing”. [3]

Using more sophisticated language we can also speak about (can we?) a non-being (gr. me on):

“Absolute non-being – clear negation of metaphysical being (being as a being). It is something contra-dictionary in itself, impossible to exists. It is only an act of negation which mind performs towards being”. [4]

Having above definitions on mind can anyone claim that it is possible that something comes from nothing?! Parmenides (famous philosopher from pre-socratic era) was the first one who was analyzing that. He claimed:

<“That which is not, is not. “What-is-not” does not exist. Since anything that comes into being must arise out of what-is-not, objects, states of affairs and so on cannot come into being. Likewise, they cannot pass away, because in order to do so they would have to enter the realm of what-is-not. Since it does not exist, what-is-not cannot be the womb of generation, or the tomb of that which perishes. […] The empty space necessary to separate one object from another would be another example of what-is-not. And since things cannot be anything to a greater or lesser degree—this would require what-is to be mixed with the diluting effect of what-is-not—the universe must be homogeneous”>. [5]

What follows means simply that it is impossible for something to come into being from nothing. Being is eternal. Now, are our greatest physicians and cosmologists just too stupid to understand that? Or they miss their logic courses? I advice not to be so fast in judging them like this.
(When I was preparing myself to write this entry, I found very good written review of a book “A Universe From Nothing” about which I also want to write here. Finally, there are many things in which we have to agree with the author of this review. Nevertheless, I have much different attitude than him to the mentioned book and ideas presented in it.)

II. A Universe from nothing

Looking from the other side now. Lawrence Krauss in his book leads us through the history of cosmology and physics starting from the Einstein’s discoveries. One of the main problem for cosmologists in the last century, was (and it still is) to determine the shape of the Universe. Depending on whatever it is – flat, open or closed – different scenarios for future lies in front of the Universe. To say which shape is more plausible cosmologists and physicians were trying to weigh (calculate a mass) the universe accordingly to complicated theories. But empirical calculations were not compatible with theory, something was missing… Just skipping to the point – they find out that the missing part of the Universe is something in between or rather – an empty space between everything else… [6]

So an empty space which weigh something? This doesn’t sound logical but actually if you get rid of all particles and radiations from a certain space you are confident to think you get nothing there. Surpassingly, scientists assume that in this vacuum space a ridiculous phenomena is taking place all the time. Which is spontaneous materialization of virtual particles. Those virtual particles are a pair of particle-antiparticle so they annihilate together and they exists for a super-short period of time. These fluctuation in an empty space could once in the past lead to a certain asymmetry whose effect was that matter came to existence.  We can’t measure them, we know about them indirectly. As Krauss convincing us this theory shows a very high correspondence with observation and predictions about atoms behaviour. Conclusion of whole theory is nicely grasped in the F. Wilczek words: “nothing is unstable”. On behalf of  inference to the best explanation let us agree that truly something like this is a fact.

III. So what they are arguing about?

So it looks like we have serious misunderstanding here. From the one site philosophers reasonably claims that something from nothing is impossible. From the other hand cosmologists and physicians saying us that it is actually happening all the time. We can keep on maintaining this dispute about “nothing” but a simple conceptual distinction should help here. That is my proposition for everybody who is interested in this subject.

That is very intuitive to call a space from which we took out all particles and radiation an empty space and commonly to say – there is nothing. More sophisticated terms like absolute non-being should be reserved for philosophers as a clearly paradoxical – as we saw we can’t really even talk about it. Once again precision of our language is crucial here.

I am wondering if the most important part of this controversy for people who are engaged in it, is a tension between two general worldview – naturalism and supernaturalism. First one, is generally speaking a view that everything we can perceive (or what we can be able to perceive in the future with better technology) is natural, so in explaining the world we don’t have to claim nothing above it (“ontological naturalism”). Everything is natural. Second one, is characteristic for most of religions were explanation of the worlds phenomena we can found in a beings or forces which are, as an assumption, above the natural world – not available to our senses. This second options secure us from paradoxes like regressus ad infinitum. We can say e.g. that there have to be an unmoved mover – like God and he is responsible for creation from nothing, but we can’t understand this fully.

Krauss in the end of his book make a reference to this discussion. As a great scientist he states that he is not able to overthrow a hypothesis of God but shortly speaking propositions made by science are for him at least more logically consistent. What is even more important these propositions came from critical considerations, observations made by many devoted people who are (should be) always open for critics and changes, what we cannot say about some religious dogmas. Of course we have to remember that even elegant scientific theories are always build on some unverified assumption. Remain skeptical then, but when you have to choose… Choose what you want. I choose critical thinking.

 – – –

Nicość. Czy możemy coś o niej powiedzieć? Nie za wiele, bo w końcu to właściwie nic. Możemy jednak skupić się na samym pojęciu “nicości”. Ostatnie półwiecze dostarczyło nowych okazji i kontekstów do podejmowania tego tematu. Odwieczny spór pomiędzy zwolennikami idei stworzenia świata z niczego (creatio ex nihilo) a materialistycznym poglądem o odwiecznej i samoistnej materii, ustępuje miejsca zaawansowanej teorii fizycznej traktującej o pustej przestrzeni. Teoria ta nie wspiera żadnej ze stron odwiecznego sporu. Nie postuluje istnienia Boga, który dopiero stworzył coś z niczego, ani nie uważa materii za koniecznie wieczną.

I. Nic – dlaczego nie istnieje?

Spójrzmy najpierw na pewną filozoficzną definicję:

“Nic (gr. ouden) – bezpośredni rezultat zaprzeczenia (przekreślenia) czegokolwiek w akcie intencjonalnym; pozytywne określenie negatywnego wyniku takiego przekreślenia (tj. wyniku przekreślającej funkcji negacji). „Nic” (czyli „coś” przekreślone) nie ma żadnego desygnatu, jak np. w alternatywie <wszystko lub nic>”.  [1]

A teraz nieco prościej:

“Nicość: sytuacja, w której nic nie istnieje; stan braku istnienia”. [2]

“Nic: brak jakiejkolwiek rzeczy; żadna rzecz”. [3]

W bardziej wyrafinowanej dyskusji możemy też mówić (możemy?) o niebycie (gr. me on):

“Niebyt absolutny – czyste zaprzeczenie bytu pojętego metafizycznie, a więc bytu jako bytu. Jest on czymś sprzecznym i niemożliwym, jest tylko aktem negacji przekreślającej umysłu wobec bytu”. [4]

Mając na uwadze powyższe definicje, czy można zasadnie twierdzić, że możliwym jest powstanie czegoś z niczego? Parmenides (słynny filozof z ery przedsokratejskiej) był pierwszym który podał ten problem szczegółowej analizie, stwierdził: „Byt jest a niebytu nie ma” – zdanie to stanowi fundament dla rozważań ontologicznych po dzień dzisiejszy. Określa ono podstawową właściwość wszystkich rzeczy przypisując im cechę jaką jest istnienie. Wszystko co istnieje w jakikolwiek sposób jest bytem. Zdaniem Parmenidesa: „tym co istnieje jest Byt, Jedno, a stawanie się, zmiana, jest złudzeniem. Jeśli cokolwiek zaczyna być, wywodzi się albo z bytu albo niebytu”. Alternatywa w ostatnim zdaniu jest według Parmednidesa tylko teoretyczna. Po pierwsze coś może ulegać zmianie, bo istniało już wcześniej w innej formie. Po drugie należy zauważyć, że powstanie czegoś z niczego jest niedorzecznością ponieważ niebytu nie ma, zatem zawsze jest tak, że coś powstało z czegoś – bytem jest wszystko, byt jest wieczny. [5*]

Czy zatem nasi wielcy naukowcy są zbyt głupi aby to zrozumieć? A może nagminnie opuszczali lekcje i kursy z logiki? Radziłbym nie oceniać ich w ten sposób zbyt szybko…
(Kiedy przygotowywałem ten wpis trafiłem na bardzo dobrze napisaną recenzję książki “Wszechświat z Niczego”, na temat której także wypowiadam się w tym wpisie. Jest wiele kwestii odnośnie których należy się zgodzić z autorem tej recenzji. Osobiście jednak moja ocena tej książki jak i myśli w niej zawartych jest zupełnie inna.)

II. Wszechświat z niczego

Spójrzmy co na to druga strona. Lawrence Krauss w swojej książce prowadzi czytelnik przez najnowszą historię kosmologii i fizyki, poczynając od odkryć Einsteina. Jednym z problemów XX wiecznej kosmologii było/jest określenie krzywizny Wszechświata, czy też mówiąc potocznie jego kształtu. W zależności od tego czy okazałby się on – płaski, otwarty lub zamknięty – rysują się przed nim różne scenariusze na przyszłość. Aby określić, który kształt jest bardziej prawdopodobny, naukowcy starają się ważyć (ustalić masę) Wszechświata w oparciu o skomplikowane teorie. Przez długi czas, oparte na obserwacjach obliczenia nie były zgodne z modelami teoretycznymi, ciągle czegoś brakowało… Przechodząc do sedna – okazało się, że za brakujący element należy uznać przestrzeń pomiędzy ważonymi obiektami – pustą przestrzeń znajdującą się pomiędzy wszystkim innym… [6]

Czy to oznacza, że pusta przestrzeń coś waży? Nie brzmi to logicznie, ale jeśli pozbędziemy się z danego wycinka przestrzeni wszystkich cząsteczek i promieniowania trudno nie uznać tego wycinka za pusty. Zaskakująco okazuje się jednak, że w tej pustej przestrzeni zachodzi nieustanie niezwykłe zjawisko – spontaniczna materializacja cząstek wirtualnych. Cząstki te stanowią właściwie pary cząstka-antycząstka, które wzajemnie anihilują (znoszą się w istnieniu), przez co istnieją przez super-krótki okres czasu. Nie możemy ich zobaczyć, wiemy o nich pośrednio. Owe fluktuacje, mogły w końcu doprowadzić do pewnej asymetrii i doprowadzić do powstania materii.   Jak przekonuje Krauss, teoria ta wykazuje wysoką zgodność z innymi obserwacjami i pozwala na dokładne predykcje na temat zachowania cząsteczek. Konkluzja całej teorii jest zgrabnie uchwycona w słowach F. Wilczka: “Nic, jest niestabilne”. Przyjmijmy na zasadzie najlepszego wyjaśnienia, że jest to fakt.

III. To o co właściwie toczy się spór?

Wygląda na to, że mamy tu do czynienia z poważnym nieporozumieniem. Z jednej s,trony filozofowie zasadnie twierdzą, że coś z niczego jest niemożliwe (bez ingerencji kogoś/czegoś będącego ponad wszystkim). Z drugiej strony kosmologowie i fizycy przekonują nas, że coś takiego dzieje się nieustannie. Możemy podgrzewać ten spór o “nic”, ale wydaje mi się, że proste rozróżnienie terminologiczne powinno tu wystarczyć – taka jest moja propozycja dla wszystkich zainteresowanych.

Intuicyjnie nazywamy przestrzeń z której usunięto wszystkie cząstki i promieniowanie jako pustą i potocznie określamy ją mianem niczego. Bardziej wyrafinowany termin jakim jest “niebyt” powinien pozostać zarezerwowany dla filozofów jako zdecydowanie paradoksalny – jak się przekonaliśmy właściwe nie można o nim nawet sensownie mówić. Ponownie więc, kwestia używanego języka okazuje się tu kluczowa.

Zastanawiam się jednak czy nie jest tak, że najważniejszą płaszczyzną tego sporu, dla samych w niego uwikłanych, jest konflikt odnośnie całościowej wizji świata. Konflikt, który można zawrzeć w rozróżnieniu naturalizm- supranaturalizm. Pierwsze ze stanowisk, przy wyjaśnianiu świata nie wykracza poza sam świat (chcąc posłużyć się precyzyjną terminologią należy je nazwać “naturalizmem ontologicznym”). Jego podstawowe założenie zawiera się w sformułowaniu: „wszystko co istnieje jest naturalne”. Inaczej rzecz ujmując cały byt jest dostępny badaniu za pomocą nauk przyrodniczych lub ich bardziej rozwiniętych form w przyszłości. Z drugiej strony wizja supranaturalistyczna wprowadza przyczynę zewnętrzną wobec świata, na przykład w postaci osobowego Boga, który tym samym stanowi “pierwszego poruszyciela i chroni przed regresem w nieskończoność.

Krauss w ostatnim rozdziale odnosi się bezpośrednio do tego problemu i ze stanowczością godną podziwu pisze, iż nie jest w stanie sfalsyfikować hipotezy Boga, ale rozwiązania proponowane przez naukę są według niego logicznie bardziej spójne. Co ważniejsze wypływają one z refleksji opartej na obserwacjach i wysiłkach w dążeniu do odkrycia prawdy, są także stale otwarte na krytykę w przeciwieństwie do nienaruszalnych dogmatów przyjmowanych na gruncie supranaturalnych wyjaśnień w formach takich jak np. we wielu systemach religijnych. Należy pamiętać, że naukowe rozwiązania mimo iż wydają się bardziej eleganckie i mogą zachwycać nawet bardziej niż “święte” opowieści, w swych ostatecznych podstawach także są nie weryfikowalne. Zachowajmy zatem ogólny sceptycyzm, ale gdy przychodzi wybierać…  Wybierajcie co chcecie. Ja wybieram krytyczne myślenie.

 – – –

  1. A. Podsiad, Słownik terminów i pojęć filozoficznych, PAX, Warsaw 2000, pp. 558-559 (own transaltion; original text, in the Polish version of this entry).
  2. http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/nothingness
  3. ibid. (…)/nothing
  4. A. Podsiad, op. cit. pp. 558-559 (own transaltion; original text, in the Polish version of this entry).
  5. http://www.conservapedia.com/Parmenides // 5* F. Copleston, Historia Filozofii t. I – Grecja i Rzym, tłum. H. Bednarek, PAX, Warszawa 1998, s. 63.
  6. L. M. Krauss, Wszechświat z niczego. Dlaczego istnieje raczej coś niż nic (A Universe From Nothing. Why There Is Something Rather Then Nothing), trans. T. Krzysztoń, Prószyński i S-ka, Warsaw 2014.
    ** Lecture of L. Krauss about the book you can watch here: https://www.youtube.com/watch?v=pXByRjJnN2A (polskie napisy).
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s